Bến cảng - Tranh Vũ Thanh Nghị

CLB hài hước

Hậu duệ của Cuội
Chọt Ngồi làm vua mãi cũng buồn chán, nên Cuội quyết định đi tìm một đệ tử xứng đáng để truyền ngôi. Tìm mãi mà không thấy được ai giỏi ngang, chứ khoan nói là hơn mình trong cái khoản lừa dối, nên Cuội rất buồn. Một...

 






Hiện có 25 khách Trực tuyến
Trần Khánh - Nghệ sĩ, chiến sĩ có giọng hát vàng

Cuối năm 1972, Trần Khánh được Trường Đại học Mỏ Địa chất mời lên hát cho thầy cô giáo và sinh viên nghe. Anh kéo tôi đi cùng để làm MC bất đắt dĩ cho anh. Dọc đường tôi hỏi Trần Khánh, theo như tôi biết anh tham gia cách mạng từ thuở lên mười, theo đoàn quân Nam tiến năm mười sáu tuổi, đã từng hoạt động bí mật trong nội thành Hải Phòng, Hà Nội, hát hay như thế mà đến tận bây giờ vẫn chưa được vào biên chế nhà nước là sao? Trần Khánh cười, chuyện dài lắm, lúc nào thong thả, tớ kể cho nghe. Tớ biết, báo Văn hóa của Cao Nhị đặt bài cậu viết về tớ. Tôi hỏi lại, sao biết? Hôm nọ đứng uống bia ở “chuồng cọp”, Trang Nghị báo Văn nghệ nói với tớ, lại còn mách Cao Nhị ứng trước cho cậu hai mươi đồng. Cậu viết gì về tớ, nhớ nhấn mạnh tớ là thằng bộ đội, lớn lên từ bộ đội. Có giọng hát ngày hôm nay là nhờ bộ đội giáo dục, rèn luyện.

Đêm nghe Trần Khánh hát ở Trường Đại học Mỏ Địa chất bắt đầu từ bảy giờ tối, theo gợi ý của tôi, lúc Trần Khánh hát, các anh thay vì đưa nước cam nước chanh thì đưa một vại rượu quê  (chúng tôi quen gọi cốc bằng vại) pha vào đó vài giọt nước chè cho rượu biến thành màu vàng để khán giả tưởng là cốc nước ngọt. Tôi biết tính Trần Khánh, phải uống rượu vào hát mới hay. Ban tổ chức đã làm đúng như vậy. Trần Khánh hát xong một bài, lại nhấp một chút “nước” và hát liên tục mười hai bài, đó là những bài ca cách mạng nổi tiếng một thời của nhạc sĩ Văn Cao, Phan Huỳnh Điểu, Hoàng Vân, Phan Nhân, Bùi Công Kỳ... Ban tổ chức đề nghị Trần Khánh nghỉ giải lao. Trần Khánh lắc đầu: Nghỉ giữa chừng tôi mất hứng, để tôi hát tiếp. Nói rồi, Trần Khánh lại cất cao giọng, vẫn là những bài ca cách mạng quen thuộc. Sau khi hát thêm hơn mười bài nữa, đột nhiên, Trần Khánh hỏi người nghe, bây giờ các bạn có thích nghe những bài tình ca lãng mạn của các nhạc sĩ sáng tác trước năm 1945 không? Đáp lại mong mỏi của khán giả, Trần Khánh hát ngay Suối mơ của Văn Cao, Giọt mưa thu của Đặng Thế Phong, Đêm đông của Nguyễn Văn Thương, Dư âm của Nguyễn Văn Tý… Những bài hát ấy bây giờ người ta hát khắp các sân khấu trong Nam ngoài Bắc, chứ không như thời đó cấm kị. Kết thúc đêm biểu diễn của một mình Trần Khánh, tôi nhìn đồng hồ đã hơn một giờ sáng. Lác đác có tiếng gà gáy ở làng quê nơi trường sơ tán.

Trên đường trở về Hà Nội, tôi bảo với Trần Khánh, trong đêm hát hôm nay nếu có ai báo cáo lên trên thì cũng phiền đấy. Nhưng ông yên tâm, chắc không có ai làm việc này đâu. Tớ hát những bài không chỉ tớ với cậu thích mà các giáo sư và sinh viên đều thích, cậu thấy họ vỗ tay rào rào sau khi tớ hát những bài tiền chiến của các nhạc sĩ nổi tiếng.

Năm mười lăm tuổi, Trần Khánh là chiến sĩ nhỏ tuổi của chiến khu Đông Triều (Quảng Ninh). Năm mười sáu tuổi, anh vào chiến trường Đông Nam bộ, rồi ra vùng cực Nam Trung bộ. Kỉ niệm nhớ nhất của Trần Khánh là đêm biểu diễn văn nghệ ở Tuy Hòa, trung tướng Nguyễn Bình, người chỉ huy cao nhất đơn vị bảo các chiến sĩ lớn tuổi “bế” chim sơn ca Trần Khánh lên cồn đất cao, hát cho chúng ta nghe. Với giọng ténor (nam cao) bẩm sinh, Trần Khánh hát bài Đoàn vệ quốc quân một lần ra đi của Phan Huỳnh Điểu,  Bình Trị Thiên khói lửa của Nguyễn Văn Thương, rồi Không quân Việt Nam, Hải quân Việt Nam, cùng nhiều bài của Văn Cao sáng tác trong thời bấy giờ. Hôm đó đó, theo Trần Khánh, anh cũng lại hát một mình hết cả chương trình cho đến nửa đêm.

Trong trận phá vây tại cây số 34 trên đường đi Buôn Mê Thuột, tiếp đó là trận đánh quyết liệt ở Đèo Cả. Suốt cả một tuần đơn vị quần nhau với địch để rút quân về Tuy Hòa, nhiều người hy sinh và bị thương, trong số thương binh có Trần Khánh. Anh được đưa về thành phố Hải Phòng điều trị. Tháng 6 năm 1947, sau khi chữa lành vết thương, lúc đó mới chớm tuổi mười bảy, tổ chức giao cho anh hoạt động trong vùng tạm chiếm tại thành phố Cảng. Đến đầu năm 1949 anh được điều về Ty Điệp báo thuộc Nha Công an Trung ương, sau đó đơn vị này sáp nhập vào Ty Công an Hà Nội làm công tác phản gián. Trong thời gian này, Trần Khánh  bị địch bắt, anh đã vượt qua mọi tra tấn trong lao tù rồi được đơn vị thuê luật sư bảo vệ. Ra tù, anh bắt liên lạc ngay với tổ chức, tham gia trận đánh vũ trường Paramounth. Không may, sau trận dùng mìn phá Đài phát thanh của địch tại phố Quán Sứ (Hà Nội) không thành, Trần Khánh bị truy lùng gắt gao. Vì lý do bảo vệ anh mà người đội trưởng chỉ huy trực tiếp đã trao cho anh một tấm giấy của phòng nhì Pháp (2è Bureau) để đối phó mỗi khi lâm sự. Gây tai họa cho Trần Khánh, không ngờ lại chính là tấm giấy phòng thân đó.

Nâng ly rượu lên nhấp một ngụm, Trần Khánh kể tiếp, sau khi điều tra được kế hoạch của địch trong trận đánh ra Hòa Bình và điều quân lên Tây Bắc, anh có nhiệm vụ gặp người liên lạc từ vùng kháng chiến đón ra gặp cấp trên báo cáo, Trần Khánh đã không đến đúng giờ như đã hẹn, người liên lạc không chờ được đã trở về đơn vị. Khánh bảo, chỉ vì rượu, hôm ấy  tớ uống say quá nên mới mắc khuyết điểm lỡ hẹn, người ta cho rằng tớ đã nhụt chí, đầu hàng địch. Từ đó, cơ sở hoạt động nội thành Hà Nội không bắt liên lạc với Khánh nữa. Trần Khánh rầu rĩ nói với tôi, mất một thời gian dài tớ sống bơ vơ giữa Hà Nội, rồi tự mình tìm cách bắt liên lạc với kháng chiến để hoạt động trở lại. Cậu biết không, tớ mang theo cây đàn ghita và tấm thẻ mà người chỉ huy đã trao để phòng thân, tìm đường lên Bắc Giang. Ngày 20 tháng 11 năm 1951 tớ tiếp cận với Ty Công an Bắc Giang và chính tấm thẻ phòng thân đã hại mình. Dù  đã giải thích thế nào, công an Bắc Giang vẫn quy tội làm gián điệp và giam vào ngục. Hai năm sau đó, tháng 11 năm 1953 bị đưa ra tòa kết án sáu năm tù với tội danh gián điệp của Pháp. Đến cuối năm 1954, thực hiện Hiệp định Geneve, mới được tha và buộc về sống tại Đông Sơn, Yên Thế, Bắc Giang.

Hơn hai năm sau, tháng 6 năm 1957 nhờ sự giới thiệu của đồng đội ngày xưa từng chiến đấu ở Đông Triều, chiến đấu ở miền Nam giới thiệu và nhờ giọng hát trời phú, tớ mới về Hà Nội được kí hợp đồng cộng tác tại Đoàn Ca nhạc Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam…

Nhạc sĩ, Chỉ huy dàn nhạc Cao Việt Bách nhiều lần nói, giọng ca Trần Khánh là giọng ca vàng, chinh phục người nghe bật ra từ con tim yêu nước, yêu nhân dân, yêu chế độ. Nếu không có những điều ấy, dù anh có giọng nam cao trời cho cũng không thể hát hay được như vậy. Gần ba mươi năm công tác ở Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam, Trần Khánh là một trong những đơn ca chính của Đài. Trong dàn hợp xướng, Trần Khánh bao giờ cũng là người lĩnh xướng số một.

Tôi hỏi Trần Khánh: Trong những nhạc sĩ quen biết mà anh hát bài của họ, anh thích ai?. Trần Khánh cười, tớ thích những ông nhạc sĩ hiểu giọng tớ, viết riêng bài hát cho tớ như Hoàng Vân với Tôi là người thợ lò hay Người chiến sĩ ấy hoặc như Phan Nhân viết Hà Nội niềm tin và hy vọng. Trong đời ca hát, tớ đã hát rất nhiều bài của các nhạc sĩ,  kể cả các nhạc sĩ mới vào nghề. Cái căn bản là nghiên cứu kĩ các ca khúc ấy và nhờ một nhạc sĩ quen nghề phối âm phối khí. Phối âm phối khí hay là tớ thể hiện tốt. Cậu hỏi gì hỏi lắm thế? Cậu có viết về tớ, chỉ nên viết về giọng hát, sự rèn luyện hằng ngày để hát tốt, chứ những chuyện liên quan đến sinh mệnh chính trị, kể cho cậu biết để chia sẻ những oan khuất của đời tớ, nhưng chẳng nên viết ra làm gì. Tôi gật đầu. Năm ấy, theo “đơn đặt hàng” của Báo Văn hóa, tôi đã viết về Trần Khánh lấy tên là Trần Khánh và những bài ca cách mạng, chỉ nói về giọng hát mà đả động rất ít chuyện đời của anh, đúng như Trần Khánh yêu cầu.

Theo Trần Khánh ngày 23 tháng 6 năm 1966 nhạc sĩ Văn Cao đã xác nhận cho anh “Cuối năm 1944 đến tháng 4 năm 1945, anh Trần Khánh lúc đấy còn nhỏ tuổi đã được phân công làm nhiệm vụ mang sách báo đến các tổ trong nội thành Hài Phòng. Ngoài ra anh còn biểu diễn tuyên truyền các bài hát cách mạng trong học sinh” và người chỉ huy trực tiếp của  Trần Khánh cũng đã xác nhận tờ giấy làm việc cho Phòng nhì Pháp là chính ông ấy cấp. Khánh cho biết, tất cả những xác nhận này hiện đang nằm trong hồ sơ của thanh tra và anh giữ một bản. Trần Khánh nói thêm: Tớ đã gửi thư khiếu nại lên Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Văn phòng Thủ tướng thông báo cho tớ đã chuyển thư khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Dù vậy, cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, Trần Khánh vẫn chưa được minh oan.

Theo nhiều anh em bạn bè trong giới ca nhạc, lẽ ra Trần Khánh được phong Nghệ sĩ Nhân dân đợt đầu nhưng vì lấn cấn với cái thân nhân chưa  rõ ràng nên dừng lại. Mãi đến ngày 20/9/2010 Trần Khánh mới được truy tặng Nghệ sĩ Nhân dân, đó là niềm vui lớn cho gia đình anh.

Nếu những điều Trần Khánh trao đổi với tôi là đúng sự thật (Trần Khánh là người sống vui vẻ pha chút tếu táo nhưng tôi tin anh là người trung thực không bao giờ nói dối). Và hồ sơ kêu oan của anh đang nằm ở thanh tra, tôi nghĩ cơ quan chức năng nên mau chóng minh oan trả lại danh dự cho anh, một chiến sĩ- nghệ sĩ cách mạng hát rất hay những bài ca cách mạng. Vợ và con Trần Khánh, hàng ngày mong ngóng điều này. Điều ấy đến càng sớm thì hạnh phúc gia đình càng lớn lao và trọn vẹn!

Xuân Đài (TP Hồ Chí Minh)

 
 

Tạp chí Cửa Biển số 186 (9/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 185 (8/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 184 (7/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 183 (6/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 182 (5/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 181 (4/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 180 (3/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 178,179 (1,2/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 177 (12/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 176 (11/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 175 (10/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 174 (9/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 173 (8/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 172 (7/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 171 (6/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 170 (5/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 169 (4/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 168 (3/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 166,167 (1,2/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 165 (12/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 164 (11/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 163 (10/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 162 (9/2015)