|
Giữa thời khắc chuyển mùa với bao thay đổi thất thường, người người căng ra vì phải chống chọi với đủ loại dịch bệnh thì một tin buồn đến với anh em văn nghệ sĩ Hải Phòng: Nhạc sĩ Ngọc Hải qua đời. Điều ấy thật bất ngờ khiến không ít người bâng khuâng vì ông như vẫn hiển hiện bằng xương bằng thịt với nụ cười đôn hậu, hóm hỉnh ngồi uống nước chuyện trò cười với anh em tại cơ quan văn phòng Hội.
Có lẽ trong số hơn năm trăm hội viên của Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật (VHNT) Hải Phòng thì nhạc sĩ Ngọc Hải là người gây ấn tượng nhất cho những người lần đầu gặp mặt. Ông có thân hình như “quả hồ lô” với cái bụng quá khổ, cái đầu hói như thể tóc không bao giờ mọc ở đấy. Nghệ sĩ Tuấn Tiến kể chuyện về chuyến đi đảo Phú Quốc, nhân viên khách sạn phát cho mỗi người một gói dầu gội đầu, riêng nhạc sĩ Ngọc Hải và nhạc sĩ Đức Chính chỉ có một. Mọi người nói đùa chắc hai nhạc sĩ thuộc diện “Rửa mặt thì lâu gội đầu thì chóng” nên để hai anh dùng chung một gói dầu gội đầu cho đỡ phí. Ông có đôi mắt sáng và luôn ánh lên nét hóm hỉnh. Thấy ông xuất hiện anh em đùa: “Sao anh chửa mãi mà chưa đẻ thế?” hoặc: “Bao giờ thì bác ở cữ?”. Lập tức ông cười rất tươi: “Còn chờ ngày lành tháng tốt.” Chỉ vài câu mào đầu như thế không khí quanh bàn uống nước rôm rả hẳn lên. Ông là người hay chuyện, nhớ lâu, và vì thế, ở lĩnh vực nào ông cũng tham gia nhiệt tình. Anh em quen biết lâu ngày thì quý ông ở sự nhiệt tình, chu đáo, làm việc hết mình. Việc gì ông phụ trách đều hoàn thành chu đáo và gây ấn tượng.
Nhạc sĩ Ngọc Hải sinh ngày 17 tháng 11 năm 1939 tại Bắc Giang nhưng nguyên quán ở làng Châu Tảo, xã Phú Thuỵ, huyện Gia Lâm, Hà Nội nhưng Hải Phòng mới là điểm dừng chân của người nhạc sĩ. Năm 1961, nhạc sĩ Ngọc Hải tốt nghiệp Trường Âm nhạc Việt Nam và được Bộ Văn hoá Thông tin (VHTT) cử về công tác tại Sở VHTT Hải Phòng, tăng cường cho Đoàn Văn công tổng hợp và Đoàn Ca múa Hải Phòng. Năm 1967, nhạc sĩ chuyển về công tác tại Phòng Văn nghệ Sở VHTT chỉ đạo phong trào văn nghệ quần chúng. Năm 1975 được cử đi làm nhiệm vụ đào tạo cán bộ văn hoá cho vùng mới giải phóng. Năm 1979 đến 2001 nhạc sĩ công tác tại Nhà Văn hoá trung tâm thành phố Hải Phòng, là trưởng phòng nghiệp vụ, phó giám đốc chỉ đạo nghệ thuật và đào tạo nghiệp vụ.
Là người được đào tạo bài bản về âm nhạc, nhạc sĩ Ngọc Hải say mê tìm hiểu, nghiên cứu, sưu tầm văn hoá văn nghệ dân gian, đặc biệt là tìm hiểu văn hoá làng xã, phong tục tập quán ở các vùng quê thuộc thành phố Hải Phòng nhằm bổ sung cho việc sáng tác âm nhạc, chỉ đạo và dàn dựng các chương trình ca múa nhạc, các vở diễn của sân khấu quần chúng.
Nhạc sĩ xác định phải giữ gìn vốn quý của dân tộc bằng việc sưu tầm, khai thác, nghiên cứu bằng cái tâm của người nghệ sĩ. Mỗi vùng quê của thành phố biển chứa đựng bao điều lí thú với những giai thoại, truyền thuyết còn nằm đó. Nhạc sĩ Ngọc Hải đã dày công cùng anh em hội viên Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng toả đi Thuỷ Nguyên, Vĩnh Bảo, Đồ Sơn, An Lão..... để tìm hiểu và làm sống lại vốn văn hoá dân gian có nguy cơ bị mai một.
Hoạt động trong lĩnh vực văn hoá văn nghệ, nhạc sĩ Ngọc Hải đã cho ra đời những đứa con tinh thần của mình: “Nghiên cứu về làng xã Hải Phòng” (Tập san “Thông tin Nhà văn hoá 1999–2000); Văn hoá ẩm thực Hải Phòng ( tập san “Thông tin câu lạc bộ” năm 1992); Hát Đúm và ngày hội mở mặt của tổng Phục huyện Thuỷ Nguyên; Nhạc sĩ có nhiều ca khúc được sử dụng, biểu diễn phát trên đài phát thanh truyền hình trung ương và địa phương...Năm 2006, nhạc sĩ Ngọc Hải cùng tác giả Nguyễn Đỗ Hiệp xuất bản tập sách “Hát đúm Phục Lễ - Thuỷ Nguyên - Hải Phòng, một loại hình dân ca giao duyên cổ của người Việt nhìn từ nhiều góc độ”. Đây là tâm huyết của một nghệ sĩ có duyên với thành phố Cảng và có lẽ là tác phẩm nghiên cứu công phu nhất của ông. Tác giả đã đi nhiều, nghe nhiều và dày công sưu tầm, tập hợp tài liệu, từ đó soạn định, phân loại nghiên cứu để tìm tòi tính độc đáo của hát Đúm. Hát Đúm Phục Lễ Thuỷ Nguyên là loại hình dân ca của người Việt cổ có ý nghĩa và tầm quan trọng về lịch sử nên cần được trân trọng bảo tồn và phát triển. Nhạc sĩ Ngọc Hải là một trong những người góp phần nhỏ bé của mình vào việc làm có ý nghĩa lớn lao ấy. Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì, Huy chương Vì sự nghiệp Văn hoá quần chúng, Huy chương chiến sĩ văn hoá, 2 Huy chương Vàng quốc gia trong các hội diễn Ca múa nhạc toàn quốc và nhiều bằng khên, giấy khen là những minh chứng cho sự đóng góp của ông.
Đúng như ông tâm sự: “Là người Việt Nam dù làm bất cứ nghề gì, ở cương vị nào, nếu không tìm hiểu về cội nguồn văn hoá dân tộc thì đó là một thiệt thòi lớn, nhất là với những ai làm công tác văn hoá nghệ thuật, nếu không tìm hiểu về văn hoá nghệ thuật dân gian, chắc chắn không thể làm tốt nhiệm vụ của mình.” Ông hiểu sâu sắc rằng ở mỗi con người, cội nguồn văn hoá phải được đúc kết từ những giá trị truyền thống mang đậm bản sắc của văn hoá. Và ông vẫn đang tiếp tục cuộc hành trình.
Nhưng tiếc rằng bệnh tật đã không cho ông tiếp tục thực hiện ước mơ đau đáu của mình.
Ông đã ra đi vào đúng ngày chuyển giao của mùa Xuân và mùa Hạ, với 71 tuổi đời. Nhà thơ Hồ Anh Tuấn, Nguyên Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng bùi ngùi: “Anh Hải mất đi làm những người ở lứa tuổi chúng tôi cảm thấy hẫng hụt. Tôi nhớ ngày còn trẻ anh em chúng tôi cùng hoạt động phong trào, cùng ca hát nhảy múa với nhau. Tưởng như mới ngày nào. Thế mà anh ấy đã ra đi. Đột ngột quá.!”
Đúng là đột ngột, bởi vì những lần đi tham quan du lịch gần đây, ông vẫn hăng hái tham gia. Ông đã uống cạn bát rượu của người dân tộc ở Hà Giang, ông đã khóc như một đứa trẻ ở nhà tù Phú Quốc và trước mộ chị Võ Thị Sáu. Trái tim người nghệ sĩ dễ rung cảm nay đã ngừng đập để đi vào cõi vĩnh hằng. Ông ra đi nhưng nhiều người vẫn nhớ nụ cười đôn hậu và giọng nói hài hước cùng dáng đi nặng nề thủng thẳng từng bước. Ai ngờ đâu bước đi chậm thế mà con đường phía trước của ông lại nhanh hết./.
Dương Thị Nhụn
|
Chân dung văn nghệ sĩ 
